Ngöôøi lính bò baét coùc vaøo vaên chöông tieåu thuyeát laø nhöõng ngöôøi lính giaáy, vaøo vaên chöông ñeå töïï phaûn boäi chính mình, ñeå thoaû maõn cho nhöõng keû troâng con boø ñeå veõ con nai, vaø ngoài phoøng khaùch ñeå dieãn taû chieán tröôøng ñoû löûa. Ngöôøi lính treân trang giaáy ngang taøng vaø hung baïo, chöûi ruûa chính phuû, choáng chính quyeàn vaø gheùt caáp chæ huy, ngöôøi lính la caø trong quaùn röôïu, uoáng röôïu chaúng thaáy say, vaø caøng say caøng ñaäp phaù.
Ngöôøi lính xuaát hieän treân saân khaáu thì phong löu vaø ñoûm daùng hay traéng treûo no troøn. Anh maëc ñoà traän môùi toanh coøn nguyeân neáp gaáp, ngoït ngaøo choùt löôõi ñaàu moâi anh ca baøi ca môøi goïi aùi tình. Vaø ngöôøi yeâu cuûa anh lính laø nhöõng coâ maét öôùt moâi hoàng, aùo quaàn xa hoa loäng laãy, theà non heïn bieån yeâu lính troïn kieáp trong ti vi. Nhö vaäy thì quaù mæa mai cho caùi goïi laø anh trai tieàn tuyeán, em gaùi haäu phöông.
Ngöôøi lính böôùc vaøo traän chieán môùi, chieán tröôøng coù teân laø caûi taïo, vaø anh ngöôøi tuø nhaân khoâng coù aùn. ÔÛ ñaây anh khoâng coù laõnh ñaïo, khoâng coù ñoàng ñoäi, khoâng coù haäu phöông. Keû thuø vaét cuøng, vaét kieät söùc löïïc anh trong röøng thaúm. Ñaøy ñoïa sæ nhuïc anh döôùi hoá xí tanh hoâi, ñem thanh xuaân vaø taøi hoa cuûa anh vuøi choân ôû nhöõng voøng khoai vôù vaån. Mang hy voïng cuûa anh maùng vaøo nhöõng coät moác thôøi gian trong röøng saâu nuùi thaúm.
Ngöôøi lính ñaõ trôû thaønh vaät thuï naïn thôøi bình. Anh cheát ñoùi beân nhöõng voàng khoai xanh maùt do chính tay anh caøy xôùi vun troàng. Anh cheát khaùt khi beân ngoaøi möa rôi taàm taõ. Giöõa nhöõng truøng vaây soùng döõ, giöõa boùng toái coâ ñôn Anh vöôït qua söïï cheát ñeå ñem veà nghóa soáng. Anh ñi xieác qua nhöõng ranh giôùi töû sinh ñeå chöùng minh ñöôïc phaåm giaù con ngöôøi. Ñoâi maét anh cao ngaïo vaø chaân anh ñaïp naùt chöõ ñaàu haøng.
Töø trong taêm toái haän thuø, anh thaép saùng leân yù nghóa ñôøi ngöôøi. Anh ñaõ chieán ñaáu, ñeå töø trong coõi cheát anh böôùc vaøo söï soáng baát töû. Ñeå anh trôû veà töø ñòa nguïc traàn gian. Bao ñoàng ñoäi baát haïnh ñaõ ngaõ xuoáng trong röøng thaúm, cuoái cuøng anh trôû veà vôùi taám loøng bao dung, loàng loäng höông trôøi gioù bieån:
Ta veà cuùi maùi ñaàu söông ñieåm
Nghe naëng töø taâm löôïng ñaát trôøi
Caùm ôn hoa ñaõ vì ta nôû
Theá giôùi vui töø moãi leû loi
(Toâ Thuøy Yeân)
Nöôùc maét anh khoâng rôi trong nguïc tuø Coäng Saûn, nöôùc maét anh rôi khi anh ñöôïc traû töïï do. Anh böôùc veà, anh ñi giöõa loøng queâ höông. Anh ngôõ ngaøng nhö thöùc töø côn moäng. Coù thaät chaêng ñaát nöôùc Vieät Nam, taøn hôn 30 naêm chinh chieán vaø tuø ñaøy, ñeå anh coù ñöôïc moät ñaát nöôùc thanh bình ñieâu taøn hôn thôøi chieán?
Vaø tuoåi treû, nhöõng maàm non ñaát nöôùc hoâm nay xa laï nhö ngöôøi khoâng cuøng chung doøng gioáng. Anh ñi treân ñöôøng phoá xöa, ñöôøng ñaõ ñoåi teân. Anh tìm baïn beø cuõ, ñöùa coøn ñöùa maát. Queâ höông naøy khoâng coù choã cho anh?
Hai möôi naêm chieán chinh, möôøi maáy naêm tuø ñaøy treân chính queâ höông ñeå roài anh phaûi tha höông bieät xöù. Ngöôøi lính, bao nhieâu naêm lính, bao nhieâu naêm tuø, taøi hoa saün coù, nhöng chæ ñöôïc trí traù vaøi ñoâ la, vaø khi maùi ñaàu söông ñieåm, anh laïi phaûi böôùc vaøo ñôøi moät laàn nöõa.
Anh khoâng coù quyeàn baét ñaàu, chæ coù quyeàn tieáp tuïc troâi theo doøng ñôøi nghieät ngaõ. Ngöôøi lính cuõ ngoài baùn nöôùc ñaù baøo cho hoïc troø giôø tan hoïc ôû chính queâ höông. Hay anh, ngöôøi lính löu vong ngoài baùn thuoác laù leû haèng ñeâm trong nhöõng tieäm Seven Eleven treân ñöôøng phoá nöôùc Myõ. Ba möôi naêm veát thöông cuõ haàu nhö chöa laàn kheùp kín. OÂi, hai möôi saùu chöõ caùi baét ñaàu töø a, b, c, ñ daãu saép xeáp kheùo leùo tôùi ñaâu vaãn khoâng ñuû ñeå vieát neân nhöõng bi huøng anh ñaõ gaëp. Vaø caàn phaûi theâm vaøo bao nhieâu chöõ nöõa môùi dieãn taû leân söïï xoùt thöông anh?...
Chuùng ta ñaõ quaù may maén, quaù vinh döïï ñeå trang söû Vieät Nam coù theâm nhöõng anh huøng nhö ngöôøi lính Vieät Nam Coäng Hoaø, nhöõng anh huøng voâ danh vaø soáng ñôøi thaàm laëng, nhöõng anh huøng bình thöôøng maø ta chöa coù dòp vinh danh.
Nhöng cho tôùi nay, ta ñaõ laøm gì ñeå tri aân ngöôøi lính Quoác Gia? Chuùng ta nhöõng ngöôøi daân Quoác Gia ñi chung con thuyeàn Mieàn Nam do caùc anh cheøo choáng, ñöa qua nhöõng con soùng döõ Vieät Nam. Nhöõng ngöôøi quoác gia ñaõ sang thuyeàn trong côn quoác naïn, vaø ñaõ ñeå maëc anh chìm trong côn Hoàng Thuyû cuûa Vieät Nam.
Chuùng ta, nhöõng ngöôøi quoác gia taàm göûi, ñaõ soáng nhôø treân maùu xöông ngöôøi lính, vaø chöa laàn ñoùng goùp naøo cho chính nghóa quoác gia. Coù phaûi giôø ñaây, chuùng ta tieác thöông ngöôøi lính baèng ñaàu moâi choùt löôõi, baèng nhöõng video, nöùc nôû keâu gaøo, hay chuùng ta khoùc cho ngöôøi lính baèng nhöõng trang thô vôù vaån? Vaø coù ai, coù ai trong chuùng ta caûm thaáy theïn khi ta ñaõ ñoâi laàn haõnh dieän vì ta noùi tieáng Anh troâi chaåy hôn hoï, xe ta ñeïp, nhaø ta to?...
Ngaøy nay, ngöôøi Coäng Saûn ôû queâ höông vôùi ñoâi tay ñaãm maùu cuûa thuôû naøo cuõng noùi lôøi phaûn tænh. Vaäy coøn ta, bao nhieâu ngöôøi Quoác Gia seõ thöùc tænh ñeå veõ chaân dung kyø vó vaø nhieäm maøu cuûa Ngöôøi Lính chuùng ta. Coù ai trong chuùng ta saün saøng chi tieâu nhöõng böõa tieäc ñaét tieàn trong nhöõng nhaø haøng danh tieáng, mua nhöõng taám veù vaøo cöûa cuûa ñaïi nhaïc hoäi löøng teân maø ta tieác boû tieàn ra ñeå quyeân goùp, xaây laïi töôïng Ngöôøi Lính ôû thuû ñoâ ñaõ ngaõ xuoáng hoâm naøo. Ñeå moät mai, khi queâ höông khoâng coøn gioáng Coäng Saûn, ta ñem anh veà trôû laïi queâ höông. Ñeå anh ñöôïc ñöùng leân chính nôi anh ngaõ xuoáng, cho hình aûnh anh, cuøng vôùi ñaát nöôùc luùc hoài sinh, maõi maõi loàng loäng vôùi maây trôøi vaø gioù bieån, nhö thuôû naøo anh xuoâi ngöôïc tung hoaønh gìn giöõ giang sôn.
Bao nhieâu chuyeân gia nhoùm hoïp nhan ñeà "xaây döïïng laïi ñaát nöôùc trong thôøi haäu Coäng Saûn". Vaäy coù ai ñaõ ñaët keá hoaïch tri aân cho ngöôøi lính? Bôûi, moät ngaøy naøo maø ta chöa bieát tri aân ngöôøi lính vaø ñaët hoï ôû moät ñòa vò xöùng ñaùng maø ñaùng leõ hoï phaûi ôû töø laâu, thì laøm sao ta coù theå xaây döïïng ñöôïc moät xaõ hoäi ñaùng goïi laø nhaân baûn.
